Czy 5-dniowy post jest bezpieczny? Co mówi nauka

Krótka odpowiedź

Dla zdrowieńskiego dorosłego bez poważnych schorzeń, bez leków wpływających na poziom cukru we krwi i przy odpowiednim spożyciu wody oraz elektrolitów, 5-dniowy post jest fizjologicznie możliwy do tolerowania — choć nie bez dyskomfortu, szczególnie w pierwszych 48 godzinach. Naukowe dowody na bezpieczeństwo pochodzą z przełomowego badania z 1915 roku dotyczącego 31-dniowego pełnego postu oraz z nowoczesnych programów badawczych, które dokumentują zdolność organizmu do prolongowanego postu, gdy jest odpowiednio przygotowany i monitorowany. Jednak post przerywany w takiej postaci nie jest odpowiedni dla wszystkich, a dla niektórych grup stanowi poważne ryzyko.

Kontekst historyczny: badanie Benedicta z 1915 roku

W 1912 roku w Laboratorium Badań Żywienia Instytutu Carnegie'a w Waszyngtonie w Bostonie, naukowiec Francis Gano Benedict prowadził zespół naukowców z Harvardu w najbardziej rygorystycznym naukowo badaniu prolongowanego postu przeprowadzonym dotąd. Badanym był Agostino Levanzin — 40-letni farmacelita maltański i poliglota, który miał wcześniejsze doświadczenie z postem, w tym 37-dniowy post na Malcie.

Levanzin przeszedł 31-dniowy post, spożywając wyłącznie destylowaną wodę. Zespół badawczy mierzył wszystko: wagę codziennie, ciśnienie krwi, tętno, temperaturę odbytniczą, skład moczu, wymianę gazów oddechowych, kalorymetrię bezpośrednią podczas snu oraz szereg testów psychologicznych obejmujących pamięć, czas reakcji i skojarzenia słowne.

Wyniki tego przełomowego badania — opublikowane jako A Study of Prolonged Fasting (Benedict, 1915) — są bezpośrednio związane z pytaniami dotyczącymi tego, co się dzieje podczas 5-dniowego postu, ponieważ badanie dokumentowało trajektorię fizjologiczną szczegółowo od dnia pierwszego do trzydziestego pierwszego.

Ten artykuł opiera się na historycznych badaniach naukowych z 1915 roku i ma charakter wyłącznie informacyjny — nie stanowi porady medycznej. Zawsze skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem opieki zdrowotnej przed podjęciem jakiegokolwiek prolongowanego postu.

Co się dzieje z organizmem podczas 5-dniowego postu

Dzień 1–2: Wyczerpanie glikogenu

Pierwszą rezerwą paliwową organizmu podczas postu jest glikogen — glukoza przechowywana w wątrobie i mięśniach. Badanie Benedicta wykazało maksymalną combustion węglowodanów na poziomie 68,8 gramu w pierwszym dniu postu. Do dnia 3–4 zapasy glikogenu są znacznie wyczerpane u większości ludzi (Levanzin, który już zjadał jeden posiłek dziennie, wyczerpywał swoje zapasy wolniej niż typowa osoba).

Ta faza jest fizjologicznie najbardziej niewygodna. Poziom cukru we krwi może spadać skromnie. Głód jest w swojej największej intensywności. Bóle głowy, zmęczenie i drażliwość są powszechne i w dużej mierze napędzane procesem wycofywania się glukozy. Nowoczesne badania potwierdzają ten harmonogram: większość ludzi wyczerpuje glikogen wątroby w ciągu 24–36 godzin postu, w zależności od wcześniejszej diety.

Dzień 2–3: Wejście w ketozę

Gdy glikogen się wyczerpuje, wątroba zaczyna konwertować kwasy tłuszczowe w ciała ketonowe — głównie beta-hydroksybutyran. Jest to przełącznik metaboliczny z glukozy na tłuszcz jako główne paliwo. Cahill (2006) w Annual Review of Nutrition opisał to przesunięcie jako główny mechanizm adaptacyjny organizmu podczas postu, pozwalający mózgowi i organom działać efektywnie na alternatywnym źródle paliwa.

U większości ludzi ketoza ustabilizuje się między 24 a 72 godziną postu, w zależności od wcześniejszej diety. Do 3. dnia 5-dniowego postu zdecydowana większość ludzi znajduje się w ketotycznej ketozemii. Badanie Benedicta wykazało ciała ketonowe w moczu z wczesnych dni postu — jedno z najwcześniejszych systematycznych zapisów ketoemii żywieniowej w kontrolowanym poscie człowieka.

Kto NIE powinien robić 5-dniowego postu

Profil bezpieczeństwa opisany powyżej dotyczy określonej populacji: zdrowieńskich dorosłych bez znaczących schorzeń medycznych. 5-dniowy post nie jest odpowiedni dla:

Osób z cukrzycą typu 1 lub typu 2, szczególnie tych na insulinie lub lekach z grupy sulfonylureamidów — post może spowodować niebezpieczną hipoglikemię
Osób przyjmujących jakiekolwiek leki obniżające poziom cukru we krwi — dawki muszą być monitorowane i dostosowywane przez lekarza
Kobiet w ciąży lub karmiących piersią — post tego okresu nie jest zalecany
Osób z historią zaburzeń odżywiania — prolongowany post może być psychologicznie szkodliwy i wyzwolić powrót
Osób znacznie niedoważnych — brakuje im zapasów tłuszczu do bezpiecznego zasilenia prolongowanego postu
Osób z chorobą nerek, chorobą wątroby lub stanami sercowo-naczyniowymi — wymagają oceny medycznej przed jakimkolwiek prolongowanym postem
Osób przyjmujących leki o wąskim oknie terapeutycznym — post zmienia wchłanianie leków i czyszczenie przez nerki w sposób, który może wpłynąć na poziomy leków
Dzieci i nastolatków

Ryzyko ponownego karmienia: Najważniejsza kwestia bezpieczeństwa

Zarówno dowody historyczne, jak i współczesna medycyna się zgadzają: najniebezpieczniejsza część 5-dniowego postu nie jest sam post — jest złamanie go nieprawidłowo.

W badaniu Benedicta Levanzin przerwał swój 31-dniowy post cytrynami, miodem i sokiem z winogron — i nadal doświadczył poważnych kolika wymagających hospitalizacji. To zwiastuje to, co współczesna medycyna nazywa syndromem ponownego karmienia — opisanym klinicznie przez Mehanę i wsp. (2008) w BMJ — w którym nagłe ponowne wprowadzenie jedzenia po prolongowanym poscie powoduje szybkie przesunięcia elektrolitów, szczególnie fosforu, które mogą być niebezpieczne.

Dla 5-dniowego postu ryzyko syndromu ponownego karmienia jest niższe niż po 30+ dniach, ale jest nadal rzeczywiste. Protokół przerwania 5-dniowego postu powinien być stopniowy:

Dzień 1 po poscie: małe ilości rozcieńczonego soku cytrynowego, bulionu lub rozcieńczonego świeżego soku
Dzień 2: lekkie zupy, miękkie warzywa, małe ilości białka
Dzień 3 i dalej: stopniowo zwiększaj ilość i różnorodność jedzenia
Unikaj dużych posiłków, żywności o wysokim indeksie glikemicznym lub dużych obciążeń białkami bezpośrednio po poscie

Co dodaje nowoczesna nauka

Nowoczesne badania dotyczące programów postu — szczególnie te obejmujące protokoły 5-dniowego postu — dały nam bardziej precyzyjne dane zarówno na temat bezpieczeństwa, jak i korzyści:

Autofagia znacznie wzrasta podczas 5-dniowego postu, organizm coraz bardziej czyści uszkodzone komponenty komórkowe (Longo & Mattson, 2014, )

Już wiesz, gdzie jest granica. Aplikacja prowadzi zapis, który chciałabyś pokazać lekarzowi — dołącz bezpłatnie w App Store.