Dlaczego post przerywany sprawia, że czujesz się lepiej? Teoria fermentacji Sinclaira wyjaśniona

Większość osób, które po raz pierwszy stosuje post przerywany, opisuje zaskakująco podobne doświadczenie: po początkowym dyskomforcie pierwszego czy drugiego dnia coś się zmienia. Bóle głowy, które towarzyszyły im od lat jak cichy akompaniament, ustępują. Energia, która od dawna była przytłumiona, powraca – czystsza i bardziej stabilna. Mgła umysłowa się rozwiewa. Wielu ludzi opisuje to jako wychodzenie spod ciężaru, którego już nawet nie zauważali.

Skąd bierze się ta zmiana? Współczesna nauka oferuje wyjaśnienia: ketoza, obniżony poziom insuliny, autofagia, poprawa składu mikrobioty jelitowej. Jednak ponad sto lat zanim poznano te mechanizmy, dziennikarz o nazwisku Upton Sinclair sformułował teorię, która zapowiadała wiele z tego, co dziś wiemy. Nazwał ją teorią fermentacji jako źródła choroby – i do dziś pozostaje jednym z najbardziej spójnych popularnych wyjaśnień tego, dlaczego post przerywany poprawia nasze samopoczucie.

Czym była teoria fermentacji Sinclaira?

W swojej książce The Fasting Cure z 1911 roku Upton Sinclair postawił tezę, że większość chorób przewlekłych – od nawracających bólów głowy i reumatyzmu, przez schorzenia skóry, aż po wyczerpanie nerwowe – ma jedno wspólne podłoże: fermentację nadmiaru pokarmu w przewodzie pokarmowym.

Argumentacja Sinclaira, sformułowana językiem tamtej epoki, wyglądała następująco:

Gdy człowiek regularnie spożywa więcej jedzenia, niż jego organizm jest w stanie prawidłowo przetworzyć, nadmiar składników odżywczych nie przechodzi przez przewód pokarmowy bez śladu. Zamiast tego rozkłada się w jelitach, tworząc toksyczne produkty uboczne w procesie analogicznym do fermentacji – tego samego, który zamienia sok winogronowy w wino lub zacier zbożowy w piwo. Te toksyczne związki, argumentował Sinclair, są następnie częściowo wchłaniane do krwiobiegu, krążą po całym organizmie i stopniowo zapychają tkanki i narządy.

Opisywał to jako rodzaj postępującej toksemii – powolnego zatruwania organizmu od środka. Narządy wydalnicze (wątroba, nerki, skóra) poradziłyby sobie z normalną ilością metabolicznych odpadów, ale gdy produkty fermentacji stale powiększały to obciążenie, układy oczyszczania nie nadążały z pracą. Rezultatem był stan toksyczny, który Sinclair i jego współcześni nazywali autointoksykacją – samozatruciem.

Na tej podstawie Sinclair tłumaczył szereg przewlekłych dolegliwości:

Bóle głowy: wywołane nagromadzeniem toksyn we krwi, wpływających na układ nerwowy i krążenie mózgowe
Reumatyzm i bóle stawów: toksyczne złogi w tkance łącznej
Miażdżyca: stopniowe zwężanie ścian tętnic
Problemy z nerkami (choroba Brighta, jak ją wówczas nazywano): przeciążenie filtracji nerkowej
Nieżyt i przewlekłe dolegliwości układu oddechowego: ogólnoustrojowy stan zapalny objawiający się w błonach śluzowych
Wyczerpanie nerwowe (neurastenia): układ nerwowy pracujący na krwi obciążonej toksynami

Według tej teorii niemal wszystkie choroby przewlekłe były po prostu tym samym stanem toksycznym, który ujawniał się w różny sposób – zależnie od indywidualnych słabości konstytucji każdego człowieka.

Jak post rozwiązywał problem – według Sinclaira

Lekarstwo wynikało logicznie z diagnozy. Jeśli przyczyną chorób przewlekłych były toksyczne produkty nadmiernego i niedokładnie strawionego jedzenia, remedium było zaprzestanie dostarczania pokarmu – przynajmniej na jakiś czas – i pozwolenie organizmowi na usunięcie zaległego balastu.

Sinclair opisywał, co dzieje się, gdy zaczyna się post. W pierwszym lub drugim dniu głód był intensywny, a organizm wykazywał objawy tego, co Sinclair interpretował jako aktywną detoksykację: silnie obłożony język, ból głowy, lekkie osłabienie, mocno pachniący mocz. Nie były to jego zdaniem oznaki szkody, lecz dowód na to, że układy wydalnicze pracują pełną parą, by wydalić nagromadzone odpady.

Co Sinclair miał rację – i gdzie przesadził

Sinclair miał w zasadzie rację, że nadmiar żywienia był głównym czynnikiem napędzającym przewlekłe choroby, które obserwował, oraz że post może przynieść znaczną ulgę, eliminując źródło problemu i dając organizmowi możliwość usunięcia nagromadzonego balastu.

Przecenił jednak specyfikę swojego mechanizmu – nie wszystkie choroby mają podłoże fermentacyjne, a model „autointoksykacji" stał się zbyt uproszczony i był używany do uzasadniania niepotrzebnych, a niekiedy niebezpiecznych zabiegów okrężnicy przez praktyków owej epoki. Współczesna medycyna słusznie odeszła od tych prymitywniejszych wersji tej teorii.

Jednak fundamentalna obserwacja – że danie układowi trawiennemu odpoczynku od przetwarzania pokarmu pozwala organizmowi skierować zasoby ku naprawie i oczyszczaniu – jest dziś tak samo dobrze uzasadniona jak zawsze. Sinclair był dziennikarzem, nie naukowcem, i jego ramy teoretyczne były nieuchronnie nieprecyzyjne. To, co dokumentował z zadziwiającą konsekwencją – przez pryzmat własnych doświadczeń i 277 opisów przypadków nadesłanych przez czytelników – było niezaprzeczalną kliniczną rzeczywistością: post sprawiał, że chronicznie chorzy ludzie czuli się lepiej.

Sygnał języka: proste narzędzie monitorowania

Sinclair przykładał wielką praktyczną wagę do języka jako narzędzia monitorowania podczas postu. Mocno obłożony język oznaczał jego zdaniem trwające wydalanie; czysty język z powracającym prawdziwym głodem sygnalizował zakończenie procesu. Ta obserwacja była wspólna dla praktyków wielu tradycji – od wiktoriańskich reformatorów zdrowia po medycynę ajurwedyjską.

Współczesna nauka nie potwierdza konkretnego mechanizmu, który Sinclair proponował dla powstawania nalotu na języku, ale obserwacja ma wiarygodne podstawy: nalot na języku może odzwierciedlać zmiany w składzie mikrobioty jamy ustnej, motoryce jelit i ogólnoustrojowym stanie metabolicznym. Jako przybliżona heurystyka gotowości do postu i jego zakończenia przetrwała ponad stu lat nieformalnego stosowania klinicznego.

Polecana książka

FastSyncer zapisuje każdy post za Ciebie, a pierwszego dnia każdego miesiąca rusza nowe wyzwanie — dołącz za darmo w App Store.

Najczęściej zadawane pytania

Czy teoria fermentacji Sinclaira jest dziś naukowo uzasadniona? Konkretny mechanizm, który proponował Sinclair – fermentacja jelitowa wytwarzająca krążące toksyny – niedoskonale przystaje do współczesnej nauki, ale uchwytuje zjawiska, które dziś rozumiemy jako dysbiozę jelitową, przepuszczalność jelitową i ogólnoustrojowy stan zapalny. Podstawowy wniosek, że nadmiar żywienia napędza przewlekłe choroby, jest dobrze udokumentowany.

Czym jest autointoksykacja? Autointoksykacja to wiktoriańska koncepcja opisująca samozatrucie produktami metabolicznymi niewystarczająco oczyszczonymi przez narządy wydalnicze organizmu. Choć konkretny mechanizm był nieprecyzyjny, uprzedzała ona współczesne rozumienie tego, w jaki sposób zaburzona mikrobiota jelitowa i przepuszczalna wyściółka jelitowa przyczyniają się do ogólnoustrojowego stanu zapalnego.

Już wiesz, co dzieje się w środku postu. Aplikacja mówi, w której godzinie jesteś, kiedy to się dzieje — dołącz bezpłatnie w App Store.