چرا در فستینگ تپش قلب می‌گیریم؟ علت‌ها و راه‌حل‌ها

چرا در فستینگ تپش قلب می‌گیریم؟ علت‌ها و راه‌حل‌ها

آن حس ناگهانی پرش یا تندی ضربان در قفسه سینه واقعاً ترسناک است، مخصوصاً وقتی دارید کاری می‌کنید که فکر می‌کردید برای سلامتی‌تان مفید است. خبر خوب این است که تپش قلب در فستینگ در اکثر افراد سالم علت ساده و کاملاً قابل‌حلی دارد.

پاسخ کوتاه

تپش قلب در فستینگ معمولاً به دلیل افت الکترولیت‌ها (سدیم، پتاسیم، منیزیم)، کم‌آبی بدن، افت قند خون، مصرف کافئین زیاد با معده خالی، یا بالا رفتن طبیعی آدرنالین هنگام سوئیچ بدن به چربی‌سوزی اتفاق می‌افتد. در افراد سالم معمولاً بی‌خطر است و با آب، کمی نمک و کم کردن قهوه برطرف می‌شود.

چرا این موضوع مهم است

تپش قلب مهم‌ترین دلیلی است که باعث می‌شود آدم‌ها در سه هفته اول فستینگ را رها کنند. حس خطرناکی دارد، پس فرد فکر می‌کند فستینگ به قلبش آسیب می‌زند و درست قبل از اینکه نتیجه بگیرد، متوقف می‌شود.

اما واقعیت این است که این حس تقریباً همیشه دارد به شما می‌گوید «چطور» فستینگ می‌کنید، نه اینکه «اصلاً نباید» فستینگ کنید. یک چیز کوچک — معمولاً مواد معدنی یا عادت قهوه خوردن — درست تنظیم نشده و اصلاحش چند روز طول می‌کشد، نه چند ماه.

با این حال هرگز نباید تپش قلب را سرسری گرفت. دانستن اینکه کدام نوعش طبیعی است و کدام نیاز به پزشک دارد، همان چیزی است که فستینگ را ایمن نگه می‌دارد.

در بدن شما واقعاً چه اتفاقی می‌افتد

۱. الکترولیت‌ها سریع‌تر از تصورتان افت می‌کنند

وقتی انسولین در فستینگ پایین می‌آید، کلیه‌ها سدیم و آب را دفع می‌کنند. به همین دلیل است که در هفته اول چند کیلو «آب» از دست می‌دهید. همراه با آن سدیم، پتاسیم و منیزیم هم می‌رود — یعنی همان سه ماده معدنی که عضله قلب برای ضربان منظم به آن‌ها وابسته است.

کمبود منیزیم و پتاسیم از شایع‌ترین علت‌های غیرقلبی پرش ضربان و تپش است. این مخصوص فستینگ نیست؛ با تعریق زیاد، مصرف قرص‌های ادرارآور یا رژیم کم‌کربوهیدرات هم پیش می‌آید.

۲. کم‌آبی حجم خون را پایین می‌آورد

وقتی مایعات در گردش خون کم می‌شود، قلب باید تندتر بزند تا همان مقدار اکسیژن را برساند. شما این را به شکل کوبش یا تند شدن ضربان حس می‌کنید، مخصوصاً وقتی سریع از جا بلند می‌شوید.

خیلی‌ها یادشان می‌رود که بخش زیادی از آب روزانه بدن از خود غذا می‌آید. وقتی وعده را حذف می‌کنید، آن آب را هم حذف کرده‌اید.

۳. آدرنالین بالا می‌رود

با کم شدن ذخایر گلیکوژن، بدن آدرنالین و نورآدرنالین ترشح می‌کند تا چربی ذخیره‌شده را آزاد کند. این یک تغییر متابولیک کاملاً طبیعی و حتی مطلوب است، ولی همین هورمون‌ها ضربان قلب را بالا می‌برند و ممکن است حس بی‌قراری یا هوشیاری بیش از حد بدهند. معمولاً در یک تا دو هفته اول شروع یک برنامه جدید اوج می‌گیرد و بعد آرام می‌شود.

۴. کافئین با معده خالی چند برابر قوی‌تر عمل می‌کند

قهوه یا چای پررنگ ناشتا سریع‌تر جذب می‌شود و اثر محرکش روی آدرنالینی که از قبل بالاست سوار می‌شود. دو فنجانی که کنار صبحانه مشکلی ایجاد نمی‌کرد، در فستینگ مثل چهار فنجان عمل می‌کند. این شایع‌ترین علتی است که نادیده گرفته می‌شود.

۵. افت قند خون

اگر تازه‌کار هستید، یا فستینگ را بعد از یک وعده پرکربوهیدرات (مثلاً برنج و نان زیاد) شروع کرده‌اید، افت قند خون می‌تواند واکنش استرسی ایجاد کند: لرزش، عرق سرد و تند شدن ضربان قلب.

نکته‌ای درباره ماه رمضان

بسیاری از ایرانی‌ها این حالت را اولین بار در رمضان تجربه می‌کنند. علتش تقریباً همیشه همان است: افطار سنگین و شور، سحری کم‌آب، چای زیاد و خواب کم. کسانی که سحری را با آب کافی، ماست و کمی نمک تمام می‌کنند، تپش قلب بسیار کمتری گزارش می‌کنند.

راهکارهای عملی

• به آبتان نمک بزنید. یک‌چهارم قاشق چای‌خوری نمک دریا در یک لیوان بزرگ آب، یکی دو بار در طول پنجره فستینگ، شایع‌ترین علت را از بین می‌برد و فستینگ را هم نمی‌شکند.
• منیزیم اضافه کنید. مکمل منیزیم (گلیسینات یا سیترات) شب‌ها یکی از سریع‌ترین راه‌حل‌ها برای پرش ضربان است و خواب را هم بهتر می‌کند.
• پتاسیم را از پنجره غذایی بگیرید. ماست، اسفناج، عدس و لوبیا، آووکادو و خرما منابع عالی پتاسیم هستند.
• کافئین را نصف کنید. به‌جای سه فنجان، یک فنجان — و اگر مستعد تپش قلب هستید، هرگز با معده کاملاً خالی.
• آب را در طول روز پخش کنید. یک لیوان بزرگ در انتهای فستینگ فایده‌ای ندارد؛ نوشیدن منظم در تمام ساعت‌ها مهم است.
• آرام از جا بلند شوید. اگر تپش قلب با سرگیجه هنگام بلند شدن همراه است، مشکل از فشار خون و حجم مایعات است، نه بیماری قلبی.
• موقتاً فستینگ را کوتاه کنید. یک هفته از ۱۶ ساعت به ۱۳ یا ۱۴ ساعت برگردید و بعد دوباره بالا بروید. تطبیق بدن واقعی است و زمان می‌برد.
• اگر شدید بود، فستینگ را بشکنید. زودتر تمام کردن یک فستینگ شکست نیست؛ یک اطلاعات مفید درباره بدن شماست.

چه زمانی حتماً باید به پزشک مراجعه کنید

اگر تپش قلب همراه با درد قفسه سینه، غش کردن، تنگی نفس شدید بود یا بیش از چند دقیقه طول کشید، فستینگ را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید. هر کسی که آریتمی قلبی، مشکل تیروئید، بیماری قلبی دارد یا داروی فشار خون، ادرارآور یا دیابت مصرف می‌کند، باید قبل از شروع فستینگ حتماً با پزشک مشورت کند — بعضی داروها در فستینگ نیاز به تنظیم دوز دارند.

راهنمای کامل

برای راهنمای کامل، کتاب Intermittent Fasting in Practice را از Amazon تهیه کنید.

پرسش‌های پرتکرار

آیا تپش قلب در فستینگ خطرناک است؟

در فرد سالم، تپش قلب گاه‌به‌گاه در فستینگ معمولاً بی‌خطر است و به الکترولیت‌ها، کم‌آبی یا کافئین برمی‌گردد. زمانی نگران‌کننده می‌شود که با درد قفسه سینه، غش یا تنگی نفس همراه باشد، یا با وجود اصلاح آب و مواد معدنی همچنان ادامه پیدا کند.

تپش قلب در فستینگ چقدر طول می‌کشد؟

بیشتر افراد آن را در یک تا سه هفته اول تجربه می‌کنند، یعنی وقتی بدن در حال تطبیق با چربی‌سوزی است، و بعد کم‌کم از بین می‌رود. اگر بعد از یک ماه فستینگ منظم هنوز ادامه دارد، تقریباً مطمئن باشید مشکل از مواد معدنی است.

آیا آب نمک تپش قلب را در فستینگ برطرف می‌کند؟

اغلب بله، و نسبتاً سریع. سدیم حجم خون را حفظ می‌کند و در کنار پتاسیم و منیزیم ریتم قلب را تنظیم می‌کند. یک نوک قاشق نمک در آب معمولاً ظرف ۲۰ تا ۳۰ دقیقه حال شما را بهتر می‌کند.

اگر از قبل ضربان قلب بالا یا آریتمی دارم می‌توانم فستینگ کنم؟

فقط زیر نظر پزشک. فستینگ سطح مایعات، الکترولیت‌ها و هورمون‌ها را تغییر می‌دهد و همه این‌ها روی ریتم قلب اثر دارند؛ ضمن اینکه ممکن است با داروهای شما تداخل کند. حتماً اول از پزشک اجازه بگیرید.